‘Zie de mens achter de mond’

Tekst Naomi van Esschoten | 23 september 2026 | Leestijd: 10 minuten

Een extra tandje. Dat zag ze duidelijk op de röntgenfoto die de orthodontist had gemaakt. Zelf had hij het tandje nog niet opgemerkt. ‘De assistent kijkt mee en signaleert. Daarin zit onze meerwaarde’, vertelt Margreet Franke-van Kleef. Zij stond jarenlang in de behandelkamer als assistent. Sinds 2012 geeft ze les aan tandartsassistenten en ontwikkelt ze lesmateriaal. Afgelopen februari verscheen ook haar basisboek Tandheelkundige kennis voor tandartsassistenten. ‘De assistent is meer dan degene die materialen aangeeft, de behandelkamer opruimt en afspraken maakt. Je maakt een belangrijk onderdeel uit van het team.’

‘Je moet weten wat je doet, maar ook waarom je iets doet’

Anatomie

De anatomie van het gebit en het hoofd-halsgebied vormt een belangrijke basis om het werk goed te kunnen doen. ‘Je moet weten wat je doet, maar ook waarom je iets doet. Stel dat de tandarts een kies gaat trekken, dan wil je niet alleen weten welke kies dat is, maar ook hoeveel wortels die kies heeft en hoe deze zijn gevormd. Pas dan kun je het geschikte instrumentarium aangeven.’

Zenuwen en klieren

Een ander voorbeeld is begrijpen waar en hoe de zenuwen lopen. ‘Stel dat bij het zetten van een verdoving een zenuw wordt geraakt. Dan moet jij kunnen vertellen wat voor gevolgen dat heeft. Ook kan het gebeuren dat de patiënt zijn oog tijdelijk niet dicht kan doen na een verdoving van de bovenkaak. Dan wil je uitleggen wat er gebeurt en wat iemand kan verwachten.’

Verder is kennis over de klieren essentieel. ‘Vertelt een patiënt dat er tijdens het eten druk of pijn onder de tong ontstaat, dan kan daar een speekselklier bij betrokken zijn. Als assistent stel je geen diagnose, maar je kunt wel gericht signaleren en de tandarts vragen ernaar te kijken.’

Wisselfases

Ook kennis over de ontwikkeling van het gebit is nodig. ‘Veel ouders komen met vragen over de wisselfases van hun kind. Jij kunt dan uitleg geven dat het normaal is dat kinderen rond de leeftijd van 2,5 jaar hun volledige melkgebit hebben en ouders geruststellen. Andersom kun je weer afwijkingen signaleren: zie je een kind van 13 jaar dat nog 2 melktanden heeft, dan is dit voor de oplettende assistent reden om de tandarts daarop te attenderen.’

Eerste indruk

Naast parate kennis moet de assistent over nog een belangrijke vaardigheid beschikken: de mens achter de mond blijven zien. ‘In de hectiek van alledag zijn we geneigd om alleen te kijken naar klachten. Maar hoe komt iemand binnen? Je kunt vaak al veel zien bij de eerste indruk: is iemand angstig? Ruikt de patiënt naar alcohol? Of zie je dat iemand zijn uiterlijk wat verwaarloost? Dan zie je dat signaal vaak ook in de mond, bijvoorbeeld omdat iemand slecht poetst of alleen komt bij klachten. Stress is eveneens vaak te zien: soms klemmen mensen ’s nachts de kaken op elkaar en bijten zij op hun wangen.’

‘Ook al is het druk: maak even tijd voor je patiënt’

Mooie schoenen

Een kort gesprek kan al veel betekenen, zowel voor de patiënt als voor de mondzorg. ‘Ook al is het druk: maak even tijd voor je patiënt. Vraag bijvoorbeeld naar die nieuwe schoenen of vakantieplannen. Door contact te maken, kun je ook makkelijker vragen of iemand angstig is of stress ervaart. Dat hoef je niet zelf op te lossen, maar soms kan de tandarts de patiënt wel verwijzen voor de juiste hulp. En als je advies geeft, bijvoorbeeld over poetsen, helpt het ook als je de persoon echt hebt gezien en gehoord. Er is dan meer vertrouwen en je advies komt beter aan.’